یکی از مشکلات رایج فک و دهان، کراس بایت دندان است که ساختار منظم این ناحیه را تحت تاثیر‌ قرار می‌دهد. در این وضعیت علاوه‌بر‌ نامرتب بودن و ایجاد ظاهری نامناسب، سلامت و عملکرد دندان نیز با چالش روبرو می‌شود.

عوامل مختلفی از جمله ژنتیک، عادات نامناسب و وجود مشکلات در رشد در بروز کراس بایت دندان نقش دارند که در ادامه به توضیح آن‌ها می‌‌پردازیم.

کراس بایت دندان چیست؟

به‌طور معمول، دندان‌های فک بالا باید روی دندان‌های فک پایین قرار بگیرند؛ اما کسانی‌که به کراس بایت دندان دچار هستند، دندان‌های بالایشان یا داخل دندان‌های پایین قرار دارند (کراس بایت قدامی) یا دندان‌های عقب در موقعیت نادرستی نسبت به دندان‌های مقابل قرار گرفته‌اند (کراس بایت خلفی).

کراس بایت در افراد مختلف، فرق می‌کند و می‌تواند یک یا چند دندان را درگیر سازد. این وضعیت مشکلاتی را در جویدن، گفتار، سایش زودهنگام دندان‌ها و حتی ناهنجاری‌هایی در فک و صورت ایجاد می‌کند.

علائم و نشانه‌های کراس بایت دندانی

کراس بایت دندان علاوه‌بر نشانه‌های ظاهری دارای علائم فیزیکی است که فرد را دچار مشکل می‌سازد. برخی از مهم‌ترین علائم کراس بایت گونه ای، خلفی و قدامی به شرح زیر هستند:

• درد در ناحیه مفصل فک
• سردرد
• مشکل در جویدن و گاز زدن مواد غذایی
• سایش و فشردن دندان‌ها
• مشکلات گفتاری
• مشکل لثه
• پوسیدگی دندان‌ها
• عدم تقارن فک و صورت

انواع کراس بایت دندان

این عارضه باتوجه به محل قرارگیری و نوع ناهنجاری دارای  چهار دسته اصلی است که به شرح زیر هستند:

کراس بایت قدامی

در این وضع، دندان‌های جلویی فک بالا پشت دندان‌های جلویی فک پایین قرار می‌گیرند.

کراس بایت دندان‌های قدامی بیشتر از مدل‌های دیگر ظاهر لبخند را تحت تاثیر قرار می‌دهد و مشکلاتی مانند سایش دندان‌ها و ناراحتی در هنگام جویدن ایجاد می‌سازد.

کراس بایت خلفی

دندان‌های عقبی فک بالا به‌جای قرار گرفتن در روی دندان‌های فک پایین، داخل آن‌ها قرار می‌گیرند. این نوع کراس بایت کمتر جلوی دید قرار دارد ‌و به درد فک و ناهنجاری‌های مفصل منجر می‌شود.

کراس بایت یک‌ طرفه

در کراس بایت یک طرفه، ناهنجاری فقط در یک سمت از دهان ایجاد می‌شود؛ به‌طوری‌که دندان‌های یک سمت فک بالا داخل دندان‌های فک پایین قرار می‌گیرند، در حالی‌که سمت دیگر موقعیت درستی دارد. این نوع کراس بایت با مشکلاتی مانند عدم تقارن صورت و فشار نامتعادل روی فک‌ها همراه است.

کراس بایت دو طرفه

یک نوع کراس بایت گونه ای است که دندان‌های هر دو سمت فک بالا داخل دندان‌های فک پایین قرار می‌گیرند. این نوع معمولاً مشکلات شدیدتری ایجاد می‌کند و به درمان بیشتری نیاز دارد تا از آسیب‌های احتمالی به دندان‌ها و فک‌ها جلوگیری شود.

چه دلایلی باعث اختلال کراس بایت می‌شوند؟

انواع مختلف کراس بایت به‌دلایل مختلفی رخ می‌دهد که در ادامه مطلب به توضیح آن‌ها می‌پردازیم.

ژنتیک

کراس بایت می‌تواند از طریق ژنتیک به فرد منتقل شود. در این حالت، یکی از والدین دارای دندان‌های نامرتبی هستند که این ژن معیوب را به فرزندان خود انتقال می‌دهند. عوامل ژنتیکی مشکلات بسیاری را برای فک و دهان ایجاد می‌کنند که از جمله آن‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• رشد غیرمعمول فک
• شکاف لب یا شکاف کام
• دندان‌های شلوغ و غیرطبیعی
• دندان اضافی

عوامل محیطی

در برخی اوقات، کراس بایت قدامی، گونه‌ای و خلفی براثر عوامل محیطی و یک نیروی خارجی ایجاد می‌شود. این عوامل به دندان فشار می‌آوردند و آن ‌را از حالت طبیعی خارج می‌سازند، از جمله این موارد عبارتند از:

• مکیدن شست
• استفاده طولانی‌مدت از پستانک یا شیشه شیر
• از دست دادن دیرهنگام دندان شیری
• از دست دادن دندان براثر جراحت
• روکش نامناسب
• تومور فک و دهان
• ر‌شد دندان‌ها در جای نامناسب
• استفاده اشتباه از نگهدارنده یا بریس

انواع درمان کراس بایت دندانی

برای درمان کراس بایت دندان از روش‌های زیادی استفاده می‌شود که در ادامه به برخی از آن‌ها اشاره می‌کنیم:

گسترش دهنده کام

برای کودکان و نوجوانان در حال رشد اغلب از گسترش دهنده کام استفاده می‌شود. این دستگاه روی فک بالا یا سقف دهان قرار می‌گیرد و به‌تدریج کام را باز می‌کند تا فضای بیشتری برای رشد دندان‌ها ایجاد شود.

بریس ارتودنسی

ارتودنسی دندان یکی از متداول‌ترین راه‌های درمان کراس بایت جزیی محسوب می‌شود. بریس‌ها با اعمال فشار ثابت به دندان‌ها به تراز شدن آن‌ها کمک می‌کند. این روش هم برای کودکان و هم برای بزرگسالان موثر است.

جراحی

برای موارد شدید کراس بایت از جراحی دندان استفاده می‌شود. در جراحی کراس بایت موقعیت استخوان‌های فک برای ایجاد یک تراز مناسب بین فک بالا و پایین تغییر می‌یابند. اغلب اوقات این روش را با ارتودنسی ترکیب می‌کنند تا تراز کامل ایجاد شود.

هدگیر کشش معکوس

این وسیله شامل یک ماسک فلزی است که در قسمت پیشانی و چانه قرار می‌گیرد. ماسک با استفاده از کش‌های ارتودنسی به براکت‌هایی که روی دندان‌های فک بالا قرار دارند، متصل می‌شود.

این کش‌ها فشار ملایمی به فک بالا وارد می‌کنند‌ و به تدریج آن‌را به سمت جلو می‌کشند؛ این روش برای کودکان و نوجوانان در حال رشد مناسب است.

هزینه درمان کراس بایت چقدر است؟

هزینه درمان کراس بایت دندان را عوامل مختلفی مانند نوع این ناهنجاری، میزان شدت آسیب وارده، نوع درمان و عوامل دیگر تعیین می‌کند‌.

برای برآورد دقیق آن می‌توانید به کلینیک دندانپزشکی صدر مراجعه کنید و تحت معاینه تخصصی قرار بگیرید.