جراحی ارتوگناتیک (Orthognathic Surgery) که به‌عنوان جراحی اصلاح فک نیز شناخته می‌شود، ساختار استخوان فک را تغییر و فک بالا و پایین را در یک راستا قرار می‌دهد تا فرآیند غذا خوردن و صحبت کردن برای بیمار تسهیل شود. به‌خصوص اگر مدتی است که بیمار از شرایطی مانند اختلال مفصل گیجگاهی فکی، مال اکلوژن و آپنه انسدادی خواب رنج می‌برد.

اگرچه این جراحی پیچیده است و به زمان زیادی نیاز دارد؛ اما میزان موفقیت آن نزدیک به 94 درصد است. معمولاً زمانی‌که روش‌های غیرجراحی کافی نباشند، دندانپزشک انجام آن را توصیه می‌کند.

قابل ذکر است که این جراحی برای کودکان و نوجوانان انجام نمی‌شود. زیرا در این بازه سنی روند رشد فک همچنان ادامه دارد.

جراحی اصلاح فک یا جراحی ارتوگناتیک چیست؟

جراحی ارتوگناتیک یا جراحی اصلاح فک یک روش جراحی است که وظیفه اصلاح ناهنجاری‌های دندان، جمجمه، فک و صورت را دارد.

در اغلب موارد جراحی ارتوگناتیک یک روش تک‌ مرحله ای نیست، بلکه یک فرآیند 2 تا 3 ساله و ترکیبی از ارتودنسی دندان و جراحی فک است. به‌همین‌دلیل، از آن با عنوان ارتوسرجری یا جراحی ارتودنسی نیز یاد می‌شود.

در ابتدا با بریس ارتودنسی دندانپزشک سعی می‌کند که دندان‌های شما را مرتب کند. سپس بعد از گذشت 12 تا 18 ماه، برای جراحی اصلاح فک اقدام می‌کند.

در نهایت بعد از گذشت حدود 6 هفته، تا زمانی‌که بهبودی و هم‌ترازی فک بالا و پایین کامل شود، درمان ارتودنسی ادامه پیدا می‌کند تا دندان‌ها نیز در موقعیت نهایی قرار بگیرند.

بنابراین، لازم است برای انجام این روش جراحی دندان، متخصص ارتودنسی با جراح دهان، فک و صورت همکاری کند.

به چه دلایلی نیاز به جراحی اصلاح فک داریم؟

اگر مشکلات فک دارید که تنها با ارتودنسی دندان قابل حل نیستند، جراحی اصلاح فک ممکن است یک گزینه اصلاحی مناسب باشد. چراکه می‌تواند بی‌نظمی‌ها و ناترازی استخوان‌های فک را اصلاح کرده و فک‌های بالا و پایین و دندان‌ها را مجدداً مرتب کند.

بدین‌شکل، نه تنها نحوه عملکرد آنها بهبود می‌یابد؛ بلکه ظاهر صورت نیز بهتر می‌شود. به طور کلی، می توان از جراحی ارتوگناتیک انتظار داشت که:

• گاز گرفتن و جویدن غذا با دندان‌ها را تسهیل کند.
• مشکلات مربوط به بلع یا گفتار را برطرف کند.
• احتمال خرابی بیش‌ازحد دندان‌ها را به حداقل برساند. زیرا ناهماهنگی فک، دندان‌ها را در معرض خطر ساییدگی قرار می‌دهد.
• مشکلات مربوط به قرار نگرفتن دقیق فک‌ها روی یکدیگر، به‌خصوص در اثر پروگناتیسم (بیرون‌زدگی فک بالا یا پایین) را اصلاح کند.
• عدم تقارن صورت در اثر مال اکلوژن (شامل اوربایت، اورجت و آندربایت) را برطرف کند.
• به بسته شدن کامل و راحت لب‌ها روی هم، به‌خصوص در شرایط شکاف کام و لب کمک کند.
• درد ناشی از اختلالات مفصل گیجگاهی فکی، سرطان فک، کیست یا تومور فک و سایر مشکلات را تسکین دهد.
• نقص‌های مادرزادی مانند فک‌های کوچک یا بزرگ یا آسیب‌های صورت مانند شکستگی فک را ترمیم کند.
• مشکلات ناشی از آپنه انسدادی خواب را بهبود بخشد.

چه زمانی به دندانپزشک مراجعه کنیم؟

اگر به‌صورت ژنتیکی یا در اثر ضربه، فک‌های بالا و پایین شما به درستی در یک راستا قرار نمی‌گیرند و همچنین نمی‌توانید به خوبی غذا بخورید یا صحبت کنید و مدام از مشکلات تنفسی و درد فک رنج می‌برید، ممکن است جراحی اصلاح فک بهترین گزینه برای شما باشد. در این زمینه می‌توانید با دندانپزشکان متخصص کلینیک دندانپزشکی صدر مشورت کنید.

نکات مهمی که قبل از جراحی اصلاح فک باید بدانید

برای جراحی ارتوگناتیک یا جراحی ارتودنسی، لازم است از قبل تصویربرداری با اشعه ایکس انجام شود تا نحوه چینش دندان‌ها و شکل و موقعیت فک بالا و پایین به خوبی بررسی شوند.

معمولاً از روش سی تی اسکن سه ‌بعدی استفاده می‌شود. به‌همین‌دلیل، اگر باردار هستید یا قصد باردار شدن دارید، حتماً از قبل اطلاع دهید.

همچنین لازم است در مورد بیماری‌های زمینه‌ای و داروهای مصرفی خود با دندانپزشک صحبت کنید.

مراحل و نحوه جراحی ارتودنسی

این جراحی ممکن است روی فک بالا، فک پایین، چانه یا ترکیبی از اینها انجام شود. همچنین تحت بیهوشی عمومی و در بیمارستان انجام می‌شود و نیاز به 2 تا 4 روز بستری شدن دارد.

اگرچه جراحی فک بالا و پایین تفاوت‌های جزئی با یکدیگر دارند، اما به طور کلی شامل مواحل زیر هستند:

• ابتدا جراح برای دسترسی به منطقه آسیب‌دیده یک برش در داخل دهان یا یک یا دو برش کوچک روی بخش بیرونی فک ایجاد می‌کند.
• سپس به کمک ابزار مخصوص و با برداشتن بخشی از استخوان فک یا تراشیدن آن، اصلاحات لازم را ایجاد می‌کند.
• در نهایت، ساختار کلی فک را با پیچ‌ها، سیم‌ها یا نوارهای لاستیکی محکم می‌کند و محل برش را بخیه می‌زند. زخم جراحی پانسمان شده و یک اسپلینت روی دندان‌ها قرار می گیرد تا ثبات داشته باشند.

مراقبت‌های بعد از جراحی ارتوگناتیک

بهبودی اولیه فک معمولاً حدود شش هفته طول می‌کشد و بهبودی کامل آن به 12 هفته زمان نیاز دارد. به‌همین‌دلیل، معمولاً تا حدود یک ماه پس از جراحی ارتودنسی و اصلاح فک لازم است غذاهای نرم و مایع مانند سوپ، اسموتی و سبزیجات پخته‌شده مصرف کنید.

همچنین از مصرف الکل و دخانیات و انجام فعالیت بدنی شدید پرهیز کنید.

جراح داروهایی برای کنترل درد و التهاب و پیشگیری از بروز عفونت به شما می‌دهد و در مورد نحوه رعایت بهداشت دهان و دندان نکات لازم را گوشزد می کند. حتما به آنها توجه کنید.

استفاده از آتل و نگهدارنده را فراموش نکنید. این آتل به ماهیچه‌های دهان شما کمک می‌کند تا با موقعیت جدید فک سازگار شوند. نگهدارنده نیز در نبود بریس کمک می‌کند تا دندان‌ها در موقعیت‌ جدید ثابت بمانند.

عوارض و خطرات جراحی اصلاح فک

جراحی ارتوگناتیک با خطرات و عوارض جانبی همراه است. پس از انجام آن طبیعی است که عوارضی مانند درد، خونریزی، کبودی، تورم فک و گرفتگی بینی را تجربه کنید. معمولا این مشکلات طی یک یا دو هفته خود‌به‌خود برطرف می‌شوند.

بعد از گذشت سه تا چهار هفته می‌توانید به محل کار خود بازگردید. در اصل شما باید نگران بروز عوارضی مانند موارد زیر باشید:

• خونریزی بیش‌ازحد
• عفونت
• واکنش آلرژیک به ماده بیهوشی
• آسیب‌های دندانی
• عدم امکان باز کردن دهان
• درد مزمن فک
• بی‌حسی طولانی در اطراف دهان
• ماندن جای زخم
• عدم تقارن در صورت

که اغلب در اثر مهارت و تجربه پایین جراح بروز می‌کنند. پس در انتخاب کلینیک و جراح خود دقت کنید.